دانش آموخته دکتری تاریخ ایران اسلامی گروه تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین
10.48311/jhs.2026.123445.82982
چکیده
دوره پهلوی اول یکی از مقاطع مهم در تحول و بازتعریف جایگاه زنان در جامعه ایران به شمار میرود؛ دورهای که در آن گفتمان سنتی درباره هویت و مسئولیتهای زنان با گفتمان نوسازی، تجدد و تحول اجتماعی مواجه شد. در نگرش سنتی، هویت زن عمدتاً در چارچوب خانواده تعریف میشد و فعالیت اقتصادی او کمتر بهعنوان بخشی مستقل از هویت اجتماعی مورد توجه قرار میگرفت. با شکلگیری سیاستهای نوسازانه در دوره رضاشاه زمینه برای طرح گستردهتر موضوعاتی چون آموزش و اشتغال زنان، استقلال اقتصادی، مشارکت آنان در فعالیتهای اجتماعی در فضای عمومی و مطبوعاتی فراهم شد پژوهش حاضر با استفاده از روش تحلیل انتقادی گفتمان نورمن فرکلاف به بررسی بازنمایی نقش اقتصادی زنان در مطبوعات دوره پهلوی اول میپردازد. مسئله اصلی پژوهش آن است که مطبوعات این دوره وضعیت اقتصادی زنان را چگونه بازنمایی کردهاند؟ چه ایدئولوژیهایی بر این بازنمایی مسلط بود؟ چه نسبتی میان نوسازی رضاشاهی و مطالبات اقتصادی زنان وجود داشت؟ یافتهها بیانگر تقابل دیدگاههای سنتی و تجددگرا درباره حضور اقتصادی زنان است. گفتمان تجددگرا بر آموزش، اشتغال، مشارکت اجتماعی، برابری مزد و استقلال اقتصادی زنان تأکید داشت، در حالی که گفتمان سنتی مادری، خانهداری و فرزندپروری را وظایف اصلی آنان میدانست. در پی تعامل این دو گفتمان، تصویری از «زن مدرن ایرانی» شکل گرفت که باسواد، صرفهجو و تا اندازهای فعال اقتصادی بود، اما نقش خانوادگی همچنان بخش اصلی هویت او باقی ماند. نوسازی رضاشاهی فرصتهای آموزشی و شغلی تازهای ایجاد کرد، بیآنکه ساختار جنسیتی بازار کار و تقسیم سنتی نقشهای خانوادگی را بهطور اساسی دگرگون سازد