The Role of Reza Shah’s Modernization in Women’s Economic Discourse: An Analysis Based on Fairclough’s Critical Discourse Analysis Model

Document Type : مقالات علمی پژوهشی

Author
Imam Khomeini International University, Qazvin
10.48311/jhs.2026.123445.82982
Abstract
دوره پهلوی اول یکی از مقاطع مهم در تحول اجتماعی و جایگاه زنان در جامعه ایران به شمار می‌رود؛ دوره‌ای که در آن گفتمان سنتی درباره هویت، نقش‌ها و مسئولیت‌های زنان با گفتمان نوسازی، تجدد و تحول اجتماعی مواجه شد. در نگرش سنتی، هویت زن عمدتاً در چارچوب خانواده و نقش‌هایی چون همسری، مادری، فرزندپروری و خانه‌داری تعریف می‌شد و فعالیت اقتصادی او کمتر به‌عنوان بخشی مستقل از هویت اجتماعی مورد توجه قرار می‌گرفت. با شکل‌گیری سیاست‌های نوسازانه در دوره رضاشاه و گسترش آموزش نوین، زمینه برای طرح گسترده‌تر موضوعاتی همچون آموزش و اشتغال زنان، ، استقلال اقتصادی، مشارکت آنان در فعالیت‌های اجتماعی در فضای عمومی و مطبوعاتی فراهم شد.
پژوهش حاضر با استفاده از روش تحلیل انتقادی گفتمان نورمن فرکلاف به بررسی بازنمایی نقش اقتصادی زنان در مطبوعات دوره پهلوی اول می‌پردازد. مسئله اصلی پژوهش آن است که مطبوعات این دوره وضعیت اقتصادی زنان را چگونه بازنمایی کرده‌اند؟چه ایدئولوژی‌هایی بر این بازنمایی مسلط بود؟چه نسبتی میان نوسازی رضاشاهی و مطالبات اقتصادی زنان وجود داشت؛و مفاهیمی مانند کار، تحصیل، برابری، مادری، خانه‌داری، صرفه‌جویی و ترقی در چه شبکه معنایی قرار می‌گرفتند.
یافته‌ها بیانگر تقابل دیدگاه‌های سنتی و تجددگرا درباره حضور اقتصادی زنان است.گفتمان تجددگرا بر آموزش، اشتغال، مشارکت اجتماعی، برابری مزد و استقلال اقتصادی زنان تأکید داشت،در حالی که گفتمان سنتی مادری، خانه‌داری و فرزندپروری را وظایف اصلی آنان می‌دانست. در پی تعامل این دو گفتمان، تصویری از «زن مدرن ایرانی» شکل گرفت که باسواد، منضبط، صرفه‌جو و تا اندازه‌ای فعال اقتصادی بود، اما نقش خانوادگی همچنان بخش اصلی هویت او باقی ماند. نوسازی رضاشاهی فرصت‌های آموزشی و شغلی تازه‌ای ایجاد کرد، بی‌آنکه ساختار جنسیتی بازار کار و تقسیم سنتی نقش‌های خانوادگی را به‌طور اساسی دگرگون سازد.
Keywords
Subjects


Articles in Press, Accepted Manuscript
Available Online from 16 November 2026