الگوی توسعه اقتصادی مبتنی بر سیره نبوی: بررسی راهبردهای اقتصادی رسول خدا(ص) در مدینه

چکیده :
هجرت رسول خدا (ص) به مدینه و استقرار ایشان در این شهر، مقارن بود با شکل‌گیری جامعه‌ای نوپا که در آن، اقتصاد به عنوان یکی از ارکان حیات اجتماعی، در بازه‌ای نسبتاً کوتاه دستخوش تغییرات قابل توجهی گردید. این پژوهش با هدف واکاوی فعالیت‌های اقتصادی رسول خدا (ص) در دوران مدینه و بررسی عناصر سازنده این تحولات انجام شده است. هدف اصلی شناسایی سازوکارهای اقتصادی و ساختارهای نهادی است که در این جامعه شکل گرفت، نه اثبات موفقیت قطعی یا تعمیم مستقیم به شرایط معاصر. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای است که در آن داده‌ها از منایع دست اول مانند قرآن کریم و داده‌های تاریخی استخراج و با رویکرد جامعه‌شناسی تاریخی تحلیل شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در طول ده سال حضور رسول خدا (ص) در مدینه، نظامی از نهادهای اقتصادی متشکل از زکات، خمس، وقف و اموال عمومی به تدریج شکل گرفت که هم به عنوان منبع تأمین درآمد جامعه و هم به عنوان سازوکار توزیع ثروت عمل می‌کرد؛ در کنار این نهادها، ایجاد بازاری مستقل در بقیع، زمینه‌ساز استقلال اقتصادی مسلمانان از بازارهای تحت کنترل یهود گردید. بعد اصلی این تحول اقتصادی، توزیع و بازتوزیع عادلانه ثروت از طریق همین سازوکارها بود که با هدف کاهش شکاف طبقاتی و تأمین نیازهای اقشار محروم جامعه صورت می‌گرفت. در کنار این بعد ساختاری، انسان‌سازی و اصلاح نگرش اقتصادی افراد نیز از محورهای بنیادین این تحول به شمار می‌رفت؛ به‌گونه‌ای که فعالیت‌های اقتصادی رسول خدا(ص) نه صرفاً در پی تنظیم مناسبات مادی، بلکه در راستای تربیت انسان‌هایی با روحیه انفاق، تعاون و مسئولیت‌پذیری اجتماعی صورت می‌گرفت. این پژوهش تلاش می‌کند نشان دهد که چگونه این دو بعد ساختاری و انسانی در کنار یکدیگر، الگویی از توسعه اقتصادی متوازن را در جامعه نوپای مدینه رقم زدند.
کلید واژگان: سیره نبوی، مدینه، اقتصاد، تجارت، بازار، بیت المال.