بازتاب زندگی روزمره و آداب اجتماعی در ساختار جامعه‌شهری شیرازِ دوره زندیه

دوره زندیه، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مقاطع تاریخ اجتماعی ایران، در بازسازی و احیای حیات شهری شیراز نقشی بنیادین و اثرگذار ایفا کرد؛ به‌گونه‌ای که دگرگونی‌های اجتماعی و فرهنگی، شهر را در مسیر تازه‌ای قرار داد. در این دوره، سیاست‌های کریم‌خان زند نه‌تنها چارچوبی برای ثبات نسبی فراهم ساخت، بلکه از طریق تنظیم مناسبات حکومتی و جهت‌دهی به نظم اجتماعی، زمینه‌های لازم را برای تحول در شیوه‌های زندگی روزمره و الگوهای کنش اجتماعی ایجاد کرد. از این رو مساله پژوهش حاضر، بررسی بازتاب زندگی روزمره و آداب اجتماعی در ساختار جامعه‌شهری شیراز دوره زندیه است. تحقیق حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، سعی دارد تحولات فرهنگی و اجتماعی این دوره را تحلیل کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد، در دوره زندیه، آزادی فرهنگی نسبی در جامعه شیراز شکل گرفت. آداب و رسوم پیشین، که در اثر ناآرامی و بی‌ثباتی سیاسی کم‌رنگ شده بود، مجدداً احیا شد و جایگاه خود را در زندگی روزمره تثبیت کرد. افزوده شدن عناصر جدید به رفتارهای اجتماعی، به غنای فرهنگی جامعه کمک کرد و نشان‌دهنده پویایی فرهنگی دوران بود. از این رو شیراز، به‌عنوان پایتخت حکومت زندیان، در مرکز این تحولات قرار داشت و فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی گسترده‌ای را تجربه کرد. این تغییر و تحول، توجه سیاحان اروپایی را جلب کرد و آنان بخشی از آداب و رسوم مردم شیراز را در سفرنامه‌های خود ثبت کردند. این سفرنامه‌ها تصویری جدید از زندگی شهری در قرن دوازدهم هجری ارائه داده‌اند و نشان‌دهنده رشد و توسعه فرهنگی و اجتماعی آن دوران است. در مجموع، دوره زندیه را باید دوره‌ای دانست که در آن، ساختار اجتماعی و فرهنگی شهر شیراز مجددا احیا و غنی‌شد، و زندگی روزمره با آداب و رسوم خاص و متفاوت با قبل شکل گرفت. این یافته‌ها تأکید می‌کند که تحولات سیاسی و مدیریتی کریم‌خان زند، نقش کلیدی در شکل‌گیری این ساختار فرهنگی و اجتماعی ایفا کرده است، و شیراز در این دوران، پویایی و تحرک فرهنگی خاصی یافت که در تاریخ اجتماعی ایران قابل توجه است.