بسط سیستم جهانی و زوال بلندمدتِ دولت‌های دودمانی در ایران با تاکید بر دورۀ کشورگشایی و فرمانروایی نادرشاه

هدف این مطالعه، نگاه دیگرباره و متفاوت بر کشورگشایی و فرمانروایی نادرشاه ذیل واقعیتِ بسط سیستم جهانی و زوال بلندمدتِ حکومت‌های دودمانی در ایران سده هجدهم و بعد از آن است. دوره کوتاه و پرافت‌وخیرِ کشورگشایی(1727-1736)، و فرمانروایی (1736-1747) نادر، یکی از شگفتی‌های تاریخ مدرن ایران است: موردی استثنایی از همستیزیِ دو سبک متفاوتِ تحرک نظامی کوچگرانه و ثبات شهری و مدنی در ایران اواخر دودمان صفوی و به نوعی آخرین مورد از این نوع همستیزی‌ها در جغرافیای تاریخی آسیای غربی. در توضیح این رخداد استثناییِ اواخر دوره صفویه دیدگاه‌ها متفاوت است و در این مطالعه، در صدد هستیم رخداد دوره نادری را در متن گسترش شتابان اقتصاد سرمایه‌دارانۀ اروپا و اثرات آن بر حکمرانی های دودمانیِ آسیا از نیمه سده هفدهم و ابتدای سده هجدهم تبیین کنیم. در قیاس با اکثر مطالعات کلاسیک و جدید صورت گرفته بر روی نادرشاه و دوره وی که متوجه بررسی سیاست مذهبی، منش شخصی و ابعاد نظامیگری نادرشاه هستند مطالعه کنونی در پی واسازیِ روایت مسلط موجودِ بسط و زوال حکومت دوره نادری است و می‌خواهد از تحلیل‌های مقطعی و کیش‌شناسانه یک گام فراتر رود و بر انحطاط بلند حکومت‌های دودمانی ایران که از عصر نادری تشدید شد، یک چارچوبِ جدید بجوید. یافته‌های مطالعه نشان می‌دهد، گسترش بزرگ‌مقیاسِ ارضیِ دورۀ نادر در برابر امواج توسعه دریاییِ قدرت‌های جهانی دچار محدودیت بود و ماجراجویی‌های نظامی وی موجد یک وقفۀ جبران ناپذیر در نظمِ کهن دولت‌دودمانی صفوی در سال های سقوط دردناک آن شد: موردی از همجواری تصادفی رویدادها در یکی از مهمترین بزنگاه‌های تاریخ مدرن ایران به قسمی که دوره افول سالیان پایان صفوی (1630-1722) با یکی از بزرگ‌ترین، شاید آخرین، حرکات نظامیگرانه از نوع کوچگری در جغرافیای ‌ایران ترکیب شد و سرشت پیرامون‌شدن ایرانِ سده نوزدهم و بیستم را در نوشت. اثرات مهیب حرکت توقف‌ناپذیر نادرشاه بر انهدام منابع سرزمینی، اقتصادی و فرهنگی-انسانیِ ایران که در یک رقابت نفس‌گیر با رقبای منطقه ای و جهانی قرار داشت، چالش خود را بر اعاده بعدیِ موقعیت ایران برجای گذاشت.