بررسی موقعیت سادات در سپهر سیاسی ایران از فروپاشی صفویان تا پایان حکومت نادرشاه (1135-1160ق)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
جواد ناظمی 1
حسن الهیاری 2
سید هاشم آقاجری 3
1 دانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران
2 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران
3 گروه تاریخ، دانشکده ادبیات، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
10.48311/jhs.2026.117510.82917
چکیده
گروه اجتماعی سادات، به دلیل انتساب به خاندان پیامبر (ص) و همچنین ادعای سیادت صفویان، از احترام فراوان و جایگاه ویژه‌ای نزد آن‌ها برخوردار بودند، به‌گونه‌ای که این گروه به بازیگران اصلی و تأثیرگذار در عرصه‌های مختلف عصر صفوی تبدیل شدند. این موقعیت ممتاز با سقوط صفویان، نمی‌بایست به همین شکل ادامه یابد؛ لذا پژوهش حاضر در صدد است تا موقعیت سادات در سپهر سیاسی ایران را از سقوط صفویه تا پایان دورة نادرشاه به‌طور دقیق و جامع واکاوی نماید. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر مطالعة کتابخانه‌ای انجام شده است.
یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که با سقوط سلسلة صفویه توسط افغان‌ها، سادات دچار وضعیت نامطلوبی از جمله قتل، فرار و مهاجرت اجباری شدند. در دورة نادرشاه نیز به دلیل سیاست‌های مذهبی متفاوت از صفویان، این گروه با تضعیف موقعیت‌های اداری، با کاهش چشمگیر درآمدهای موقوفات، عزلت‌نشینی، مهاجرت و حتی حذف مواجه شدند. علیرغم تمام مشکلات و محدودیت‌های موجود برای سادات در این عصر، اما بنابر درک موقعیت اجتماعی آنها توسط نادر، ساداتی عموما از خاندان هایی به دور از دایره قدرت در عصر صفوی در مناصب مختلف دیوانی و مذهبی و به شکلی کنترل شده، فراخوان شدند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات