تاثیر سیاست های مالیاتی بر مهاجرت از ایران در بلوچستان؛ از دوره ناصری تا اوایل عصر مشروطه

اقتصاد و معیشت و مسائل مرتبط با آن از دیرباز تاکنون یکی از مهمترین علل مهاجرت در جامعه بلوچستان بوده است. در دوره قاجار این موضوع عمدتا با مسئله مالیات پیوند یافت و به گستردگی معیشت و وضعیت اقتصادی بلوچستان و ساکنان آن را تحت تاثیر قرار داد. در این دوره خوانین و سران هر منطقه که موظف بودند مالیات منطقه تحت اداره خود را جمع آوری و به پیشکاران و مأموران مالیاتی تحویل دهند صرفا به استیفای مالیات تعیین شده از سوی دولت مرکزی کفایت نکرده بلکه میزان مالیات تعیین شده، توسط حاکم کرمان و بلوچستان و گاه توسط ضابطان مالیاتیمحلی خودسرانه افزایش می یافت. پرسش اصلی این پژوهش چنین است: سیاست‌های مالیاتی تا چه اندازه در مهاجرت بلوچ‌ها به خارج در فاصله دوره ناصری تا مشروطه نقش داشته‌اند؟ برای پاسخ به این سوال از روش تاریخی با رویکرد توصیفی - تحلیلی استفاده شده و داده ها با اتکا به اسناد آرشیوی، منابع اصلی و روایت‌های شفاهی گردآوری شده است. چارچوب نظری این پژوهش بر اساس برداشتی تلفیقی از نظریه‌های جامعه‌شناسی تاریخی، اقتصاد سیاسی که بر مطالعات مهاجرت نیم نگاهی دارند، شکل گرفته است.نخست، نظریه فشار–کشش که بر اساس نظریه اورت اس. لی ، مهاجرت نتیجه ترکیبی از عوامل دافعه در مبدأ و عوامل جاذبه در مقصد است. دوم نظریه حاشیه‌نشینی و وابستگی که برگرفته از مکتب وابستگی آندره گوندر فرانک. بر اساس این نظریه، مهاجرت مردم بلوچستان به خارج را می توان نتیجه مستقیم ساختار نابرابر اقتصادی و سیاسی میان «مرکز» و «پیرامون» دانست. یافته های مقاله نشان می دهد که مالیات‌های سنگین و خودسرانه که از طریق ساز و کارهای اداری و نظامیِ قهرآمیز اعمال می‌شد به‌عنوان یکی از عوامل اصلی مهاجرت عمل کرده است. این فشارهای مالی، در تعامل با بحران‌های زیست‌محیطی همچون خشکسالی، و قحطی، شرایطی را ایجاد می کرد که شمار زیادی از جمعیت بلوچستان را به مهاجرت به مناطقی چون عمان، شرق آفریقا و هند تحت حاکمیت بریتانیا سوق می داد.