تبیین فرایند ملّت­سازی ناتمام در ایران با بهره ­گیری از عوامل اثرگذار کلان

نوع مقاله : پژوهشی کیفی

نویسنده
علی ایمانی
دانشیار سیاستگذاری دانشگاه فرماندهی و ستاد
10.48311/jhs.2026.104765.0
چکیده
 بنابر تجربه تاریخی کهن، ایرانیان همواره یک ملت بوده­اند. یکی از وجوه مدرنیته، ملت­سازی به شیوه نوین و متفاوت با تجربه کهن ایرانیان بود. اما این تجربه جدید در ابتدا با جنگ روسیه علیه ایران در قفقاز در قامت یک "مدرنیته­ای توپخانه­ای" برای ایرانیان ظاهر شد.؛ بنابراین ملت شدن به مفهوم مدرن و اندوختن تجربه نوین بر تجربیات کهن ایرانی یک وضعیت حادث و تحمیلی بود؛ اما حدوث این وضعیت نوین با چالش­ها و موانعی در ایران روبرو بود که ناتمامی پروژه ملت­سازی مدرن ایرانی پی­آمد آن بوده و موضوع اصلی این پژوهش است. این پژوهش به تبیین عوامل چالش برانگیز و اثرگذار کلان بر فرایند ملّت­سازی در ایران می­پردازد. روش تحقیق تبیین علّی با رویکرد کیفی است. هدف تحقیق تبیین موانع و چالش­­های فرایند ملّت­سازی در ایران است. فرضیه تحقیق اینست که به نظر می­رسد عوامل اثرگذار کلان فرهنگی، سیاسی و اجتماعی بر ناتمامی فرایند ملّت­سازی در ایران مؤثر بوده­اند. روش گردآوری مطالب مبتنی بر مطالعات کتابخانه­ای است. نوآوری مهم تحقیق، پردازش مفهومی چالش­های ملّت­سازی ایرانی مبتنی بر عوامل اثرگذار کلان است. نقطه تقاطع عوامل اثرگذار کلان چهارگانه فرهنگی، اقتصادی، ایدئولوژیک و ژئوپلیتیک، بر فرایند ملّت­سازی در ایران پی­آمد رشد وطن­ستیزی را داشته است. این ابعاد چهارگانه مانع فرایند ملّت­سازی پایدار در تحولات اجتماعی در ایران بوده است. یافته مهم پژوهش ایضاح چالش­های کلان ملّت­سازی در ایران و تقویت مبانی نظری جهت غلبه بر این چالش­هاست. نتیجه پژوهش ارائه پیشنهادهای سیاستی جهت تأثیر بر فرایند ملّت­سازی در ایران و ضروری بودن تداوم عناصر ملّت­ساز نهادی در ایران است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات