دانشگاه تربیت مدرس جامعه‌شناسی تاریخی 2322-1941 8 2 2017 09 23 An Investigation into 1953 Iranian Coup According to Wallerstein’s Theory بررسی کودتای 28 مرداد 1332 براساس نظریه والراشتاین 39 59 22896 FA محمد رادمرد دانشجوی دکتری، گروه علوم سیاسی، دانشگاه تربیت‌مدرس، تهران، ایران سیدنصرالله حجازی عضو هیات علمی، گروه علوم سیاسی، دانشگاه حکیم سبزواری Journal Article The 28 Mordad Coup (1953 Iranian coup) is a turning point in the recent history of Iran. Although many books and articles have been written about this event, this paper aims to study the coupe from a different perspective. Wallerstein’s World System theory is one of the major theories that represent the critical and meta-theoretical approach toward current theories which study social, economic, and political phenomena. This study attempts to apply a new approach to analyze the 28 Mordad Coup according to this theory and specifically attempts to examine whether it is possible to explain Mossadeq’s coup and his dismissal on the basis of this theory. The authors believe that it is possible to clarify the British-American coup to dismiss Mossadeq based on two factors of Wallerstein’s theory: preserving exploitation relation, also known as preserving inequality in global domain, and controlling over raw material. کودتای 28 مرداد از نقاط عطف تاریخ معاصر ایران است. درباره این رویداد تاکنون مقالات و کتاب‌های بسیاری نگاشته شده ‌است. نوشتار پیش‌رو برآن است تا از منظری متفاوت به بررسی این رویداد بپردازد. یکی از نظریاتی که از سطحی کلان و براساس رویکردها و مبانی فرانظری انتقادی به پدیده‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی می‌نگرد نظریه «نظام جهانی» والراشتاین است. بر این اساس مطالعه کنونی در تلاش است تا با رویکردی تازه و در چارچوب این نظریه به تحلیل کودتای 28 مرداد بپردازد و به‌طور خاص به این پرسش پاسخ دهد که آیا می‌توان با استفاده از نظریه «نظام جهانی» وقوع کودتا و سقوط مصدق را تبیین کرد؟ به اعتقاد نویسندگان این مقاله براساس دو مؤلفه از نظریه والراشتاین، یعنی «حفظ رابطه استثماری» (حفظ نابرابری در عرصه جهانی) و «کنترل بر مواد خام» از سوی کشورهای مرکز و به‌طور ویژه هژمون جهانی، می‌توان چرایی وقوع کودتای آمریکایی- انگلیسی علیه مصدق را تبیین کرد. این مقاله ضمن بیانی کوتاه از نظریه والراشتاین، در دو قسمت جداگانه، دو مؤلفه یادشده را بر زمینه‌های کودتای 1332 تطبیق می‌دهد و وقوع کودتا را در چارچوب این نظریه تحلیل می‌کند. کلید واژگان: کودتای 28 مرداد ایران مصدق نظریه نظام جهانی https://jhs.modares.ac.ir/article_22896_b6d0d3c61122345690a19bb8af632db4.pdf