دانشگاه تربیت مدرس جامعه‌شناسی تاریخی 2322-1941 8 2 2017 09 23 Signs of Commercial and Cultural Relation of the Societies of Northwestern Iran and Northern Mesopotamia in Late Chalcolithic نشانه‌هایی از ارتباط تجاری و فرهنگی جوامع شمال غرب ایران و بین النهرین در اواخر دوران مس و سنگ 21 37 22895 FA علی بیننده استادیار، گروه باستان‌شناسی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران. Journal Article Zab basin is in the south part of Urmia Lake. The little Zab River in northwestern Iran rises at the Piranshehr mountains and flows from the northwest to the southeast to join Iraq through Alan passage. The river basin contains many ancient settlements. Based on pot sherds it can be inferred that this basin has been a residential zone since the prehistoric period. A noteworthy feature of this basin is the presence of Uruk pottery, including the beveled-rim bowl, at 5 sites in Zab basin. This pottery has not been seen either in the northwest of Iran or in the higher regions of Hamadan. For the first time this material is identified in the Little Zab basin. This pottery belongs to the late Uruk period, i.e. late fourth millennium BC. Geographical position and settlement patterns could be signs of commercial and cultural relations between societies of Northwestern Iran and northern Mesopotamia in late Chalcolithic. <br> رودخانه زاب کوچک در شمال غرب ایران از ارتفاعات شمال غربی پیرانشهر سرچشمه می‌گیرد، از شمال غرب به‌سوی جنوب‌شرق و سپس به‌سمت غرب جاری می‌شود، در امتداد کوه‌های مرزی ایران– عراق جریان می‌یابد و در نهایت از معبر آلان وارد خاک عراق می‌شود. حوضه این رودخانه دارای محوطه‌های باستانی فراوان است و با توجه به نمونه‏های سفالی موجود می‌توان دریافت که این حوزه از دوره پیش از تاریخ تاکنون یک حوزه استقراری بوده است. در بررسی‌های اخیر چند محوطه با سفال‌های لبه واریخته شناسایی شدند. تا چند سال پیش نهایت گسترش آن در غرب، همدان و کرمانشاه گزارش شده بود. این نخستین بار است که این نوع سفال‌ها در شمال‌غرب ایران دیده می‏شود. موقعیت جغرافیایی محوطه‌های شناسایی شده در حوزه زاب کوچک، مجاورت با کرویدورهای ارتباطی، کنترل و نظارت بر این مسیرها (حاج عمران در شمال حوزه و آلان و ... در شمال) با میان رودان شمالی و ارتباط آن‌ها با محوطه‌های هم‌زمان می‏تواند نشانگر ارتباط فرهنگی و تجاری این مناطق با یکدیگر باشد.<br> <br> <strong>واژگان کلیدی</strong>: شمال‌غرب ایران، رودخانه زاب کوچک، جوامع مس و سنگی، سفال لبه واریخته. https://jhs.modares.ac.ir/article_22895_3111b2ff56ac8be7960156e3f116821b.pdf